ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ, ತತ್ವಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ

೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಅನನ್ಯತೆ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನವು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಯುಗವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಭಾಷೆಯಾದ ಕನ್ನಡದ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ (ಇಂದಿನ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ) ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು, ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ‘ಕರ್ಮಯೋಗ’ ಮತ್ತು ‘ಶಿವಯೋಗ’ದ ಸಮನ್ವಯದಿಂದಾಗಿ ಇತರೆಲ್ಲ ಶರಣರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಕೇವಲ ವಚನಕಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಕವಿ, ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯು ವಚನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ತ್ರಿಪದಿಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅವರ ಬದುಕು ಎಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಹಾಕವಿ ರಾಘವಾಂಕನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಯದೇವಿ ತಾಯಿ ಲಿಗಾಡೆ ಮತ್ತು ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಕುರಿತು ಕಾವ್ಯ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವರದಿಯು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಸ್ವತಃ ರಚಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುರಿತು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ, ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ.¹

ಈ ವರದಿಯು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ:

೧. ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ: ವಚನಗಳು, ಸ್ವರವಚನಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಿಗಳು (ತ್ರಿಪದಿಗಳು).

೨. ಪರ-ರಚಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿತವಾದ ಕಾವ್ಯಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು.

---

೨. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಜೀವನ ದರ್ಶನ: ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರ ಜೀವನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅವರು ಇಂದಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ, ಆದರೆ ಅಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ಸೊಲ್ಲಾಪುರ) ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಮುದ್ದಗೌಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸುಗ್ಗವ್ವ (ಸುಗ್ಗಲಾದೇವಿ). ಅವರು ‘ಭೋವಿ’ (ವಡ್ಡರ) ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದರು.⁴

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಜೀವನದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗಿನ ಭೇಟಿ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು, ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ‘ಸ್ಥಾವರ’ ಲಿಂಗ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ (ಕರ್ಮಯೋಗ) ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವು (ಜ್ಞಾನಯೋಗ) ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಈ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಅವರ ಪೂರ್ವದ ವಚನಗಳು ಕರ್ಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, ಉತ್ತರದ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಿಗಳು ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ.²

---

೩. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ರಚಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ ಕೃತಿಗಳು)

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.

೩.೧ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಸುಮಾರು ೬೮,೦೦೦ ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಕಾಲನ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದು ಸುಮಾರು ೧,೩೭೯ ರಿಂದ ೧,೬೭೯ ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ. ಅವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ “ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ”.⁴

ಅಂಶ	ವಿವರಣೆ
ಒಟ್ಟು ಲಭ್ಯ ವಚನಗಳು	೧,೩೭೯ – ೧,೬೭೯ (ವಿವಿಧ ಆಕರಗಳ ಪ್ರಕಾರ) 2
ಅಂಕಿತನಾಮ	ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ
ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತು	ಕರ್ಮಯೋಗ, ಶಿವಯೋಗ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ಗುರುಭಕ್ತಿ.
ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ	ಸರಳ, ನೇರ, ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ರೂಪಕಗಳ ಬಳಕೆ.

ವಚನಗಳ ಆಳ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ:

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ವಚನಗಳು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಸಮ್ಮಿಳನದಂತಿವೆ. ಆರಂಭದ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

“ಶರೀರ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದಾಯಿತ್ತು, ಪ್ರಾಣ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದಾಯಿತ್ತು…

ಸಕಲವೂ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದಾದ ಬಳಿಕ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮಗಲ್ಲದೆ ಅನ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾರೆನು…” 7

ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಭಾವದ ನಂತರದ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗದ ಪರಿಭಾಷೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಷಟ್ಚಕ್ರಗಳು, ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗುರುಭಕ್ತಿ:

ತಮ್ಮನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಿಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿತ್ತು. ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನೇ ತಮಗೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಗುರು ಎಂದು ಅವರು ಹಲವು ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

“ಎನ್ನ ಅರಿವಿನ ಕರಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನಿತ್ತ ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತ ಬದುಕಿದೆನು ಕಾಣಾ ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.7

೩.೨ ತ್ರಿವಿಧಿಗಳು (ತ್ರಿಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ)

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಕೇವಲ ವಚನಕಾರರಲ್ಲ, ಅವರು ಕನ್ನಡದ ದೇಶಿ ಛಂದಸ್ಸಾದ ‘ತ್ರಿಪದಿ’ಯಲ್ಲಿ (ಮೂರು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ) ವಿಫುಲವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ‘ತ್ರಿವಿಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂಕಿತನಾಮ “ಯೋಗಿನಾಥ” ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.⁴

ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತ್ರಿವಿಧಿ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

ಅ. ಯೋಗಾಂಗ ತ್ರಿವಿಧಿ (Yoganga Trividhi)

ಇದು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಇದು ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

• ವಸ್ತು: ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ನಾಡಿಗಳ ಶುದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಿನಿ ಜಾಗೃತಿಯಂತಹ ಗಹನವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಹ ಸರಳ ಕನ್ನಡ ತ್ರಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮಹತ್ವ: ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದ ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ‘ಯೋಗಾಂಗ ತ್ರಿವಿಧಿ’ಯಂತೆಯೇ ಇದೂ ಕೂಡ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.⁸

ಆ. ಬಸವ ಸ್ತೋತ್ರ ತ್ರಿವಿಧಿ (Basava Stotra Trividhi)

ಬಸವಣ್ಣನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ದೈವಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕೃತಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿ, ದಾಸೋಹ ಗುಣ ಮತ್ತು ಶರಣ ಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ.⁸

ಇ. ಅಷ್ಟಾವರಣ ಸ್ತೋತ್ರ ತ್ರಿವಿಧಿ (Ashtavarana Stotra Trividhi)

ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಾದ ‘ಅಷ್ಟಾವರಣ’ಗಳ (ಗುರು, ಲಿಂಗ, ಜಂಗಮ, ಪಾದೋದಕ, ಪ್ರಸಾದ, ವಿಭೂತಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಮಂತ್ರ) ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವ ಕೃತಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆವರಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಧಕನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.¹¹

ಈ. ಸಂಕೀರ್ಣ ತ್ರಿವಿಧಿಗಳು

ಇದಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ನೂರಾರು ಬಿಡಿ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.

೩.೩ ಸ್ವರವಚನಗಳು

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ‘ಸ್ವರವಚನ’ಗಳನ್ನು (ಗೀತ ರಚನೆಗಳು) ಕೂಡ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವು ವಚನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ರಾಗ-ತಾಳಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ‘ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ರಚನೆಯು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.⁷

೩.೪ ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಲಜ್ಞಾನ

ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಆಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು “ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ” ಮತ್ತು “ಕಾಲಜ್ಞಾನ” ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯವು ಗುಪ್ತವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಜ್ಞಾನವು ಭವಿಷ್ಯದ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.¹²

---

೪. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಕುರಿತು ರಚನೆಯಾದ ಕೃತಿಗಳು (ಪರ-ರಚಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ)

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ರಚಿತವಾದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

೪.೧ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾವ್ಯಗಳು

೧. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚಾರಿತ್ರ (Siddharama Charitra) – ರಾಘವಾಂಕ (೧೩ನೇ ಶತಮಾನ)

ಇದು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಕುರಿತು ರಚಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಕೃತಿ. ಹರಿಹರನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ರಾಘವಾಂಕನು ಷಟ್ಪದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ‘ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ’ಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.¹⁸

• ಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪ: ೯ ಸಂಧಿಗಳು (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು) ಮತ್ತು ೫೪೯ ಪದ್ಯಗಳು.
• ರಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ರಾಘವಾಂಕನು ಮಾನವನಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಕುರಿತು ಕಾವ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಗುರು ಹರಿಹರನಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದನು (ಹಾಗೂ ದಂತಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ). ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ, ಅವನು ಶಿವಶರಣರ ಕುರಿತು ಐದು ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚಾರಿತ್ರ’ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.¹⁸
• ವಿಷಯ: ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಜನನ, ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಲಿಂಗ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಶಿವನು ಜಂಗಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನೊಡನೆ ವಾಗ್ವಾದ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನವೇರುವವರೆಗಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಘವಾಂಕನು ಸಿದ್ಧರಾಮನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಧೀರೋದಾತ್ತ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

೨. ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪುರಾಣ (Siddheshwara Purana) – ವಿರಕ್ತ ತೋಂಟದಾರ್ಯ

ಇದು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ. ಇದು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಪುರಾಣದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.²

೩. ಶಾಸನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ

ಸೇವುಣರ (ಯಾದವ ರಾಜವಂಶ) ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ವಚನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ದಾನ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆ ದಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.⁶

೪.೨ ಆಧುನಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು

೧. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಪುರಾಣ (Siddharama Purana) – ಜಯದೇವಿ ತಾಯಿ ಲಿಗಾಡೆ

ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಕುರಿತು ರಚಿತವಾದ ಬೃಹತ್ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಜಯದೇವಿ ತಾಯಿ ಲಿಗಾಡೆ ಅವರು ಮರಾಠಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ಕನ್ನಡದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.²¹

• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇದು ಹಳೆಯ ಪುರಾಣಗಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.²²

೨. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ – ಉತ್ತಂಗಿ ಚೆನ್ನಪ್ಪ

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮರುಶೋಧಿಸಿ, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಂಗಿ ಚೆನ್ನಪ್ಪನವರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಅವರ “ಸಿದ್ಧರಾಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ” ಕೃತಿಯು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ವಚನಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪುರಸ್ಕಾರವೂ ದೊರೆತಿದೆ.²⁴

೪.೩ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳು

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಬದುಕು ನಾಟಕಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.

ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು	ಲೇಖಕರು	ಪ್ರಕಾರ	ವಿವರಣೆ
ಸಿದ್ಧರಾಮ	ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್	ನಾಟಕ	ಸಿದ್ಧರಾಮ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮರ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವ ನಾಟಕ.26
ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ	ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್ ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ	ರಂಗಭೂಮಿ ನಾಟಕ	ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರು ಬಾಲ ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ.27
ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ	ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ	ಕಾದಂಬರಿ	ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿ.20
ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ಕೆ.ಆರ್. ಸದ್ದಗಂಗಮ್ಮ	ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ	ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ.28

---

೫. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು:

1. ಕರ್ಮಯೋಗ (ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ): ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು. ಇದು “ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ” ತತ್ವದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ಕಾಯಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.²
2. ಶಿವಯೋಗ (ಅಂತ್ಯ ಹಂತ): ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಭಾವದ ನಂತರ, ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಅಂತರಂಗದ ಸಾಧನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಯೋಗಾಂಗ ತ್ರಿವಿಧಿಯು ಈ ಹಂತದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೌತಿಕ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ (ಸ್ಥಾವರ) ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಕ್ಕೆ (ಜಂಗಮ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
3. ಸಮನ್ವಯ: ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವದಿಂದ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ:

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಭೋವಿ (ವಡ್ಡರ) ಸಮಾಜದವರಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ನೋವು-ನಲಿವುಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.2

---

೬. ಉಪಸಂಹಾರ

ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಬಹುಮುಖಿಯಾದುದು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ರಾಘವಾಂಕನ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚಾರಿತ್ರದಂತಹ ಕಾವ್ಯಗಳು ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಅಮರವಾಗಿಸಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಪ್ರಭಾವ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅವರ “ಕಾಯಕ” ಮತ್ತು “ದಾಸೋಹ” ತತ್ವಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ, ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಅರಿತಂತೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿ, ಅಲ್ಲಮರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಕರ್ಮಯೋಗ – ಈ ಮೂರರ ಸಂಗಮವೇ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ತಿರುಳು.

---

ಕೋಷ್ಟಕ: ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಟ್ಟಿ

ವರ್ಗ	ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು	ಕರ್ತೃ/ಲೇಖಕ	ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ	ವಚನಗಳು (೧೬೭೯)	ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ಅಂಕಿತ: ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ
ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ	ಯೋಗಾಂಗ ತ್ರಿವಿಧಿ	ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ತ್ರಿಪದಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ	ಬಸವ ಸ್ತೋತ್ರ ತ್ರಿವಿಧಿ	ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸ್ತುತಿ
ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ	ಅಷ್ಟಾವರಣ ಸ್ತೋತ್ರ ತ್ರಿವಿಧಿ	ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ವೀರಶೈವ ತತ್ವಗಳ ವಿವರಣೆ
ಸ್ವಯಂ-ರಚಿತ	ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ / ಕಾಲಜ್ಞಾನ	ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ	ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ
ಪರ-ರಚಿತ (ಪ್ರಾಚೀನ)	ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚಾರಿತ್ರ	ರಾಘವಾಂಕ (೧೩ನೇ ಶತಮಾನ)	ಷಟ್ಪದಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ
ಪರ-ರಚಿತ (ಪ್ರಾಚೀನ)	ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪುರಾಣ	ತೋಂಟದಾರ್ಯ	ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯ
ಪರ-ರಚಿತ (ಆಧುನಿಕ)	ಸಿದ್ಧರಾಮ ಪುರಾಣ	ಜಯದೇವಿ ತಾಯಿ ಲಿಗಾಡೆ	ಬೃಹತ್ ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯ
ಪರ-ರಚಿತ (ಆಧುನಿಕ)	ಸಿದ್ಧರಾಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ	ಉತ್ತಂಗಿ ಚೆನ್ನಪ್ಪ	ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ
ಪರ-ರಚಿತ (ಆಧುನಿಕ)	ಸಿದ್ಧರಾಮ (ನಾಟಕ)	ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್	ವೈಚಾರಿಕ ನಾಟಕ
ಪರ-ರಚಿತ (ಆಧುನಿಕ)	ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ	ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ	ಕಾದಂಬರಿ