ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠ, ಕೊಪ್ಪಳ:

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು

೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಕೊಪ್ಪಳದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಗವಿಮಠದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

ಕರ್ಣಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ “ತಿರುಳ ಗನ್ನಡ”ದ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಪ್ಪಳದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ರಮಣೀಯವಾದ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದೇ “ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠ” (ಗವಿಮಠ). ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಶ್ರದ್ಧಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಪರಂಪರೆಯ ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೂ ಆದ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.

“ಗವಿ” ಎಂದರೆ ಗುಹೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಮುನಿಗಳು, ತಪಸ್ವಿಗಳು ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಪ್ಪಳದ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸುಗೈದ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು “ಗವಿಮಠ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಸುಮಾರು ೮೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮಠವು, ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಮಠದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಠದ ಆವರಣವು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು, ಸಮಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಮಠದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಕಿರಿದಾದ ಕಲ್ಲಿನ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ವಿನಯದಿಂದ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವರದಿಯು ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವ, “ದಕ್ಷಿಣದ ಕುಂಭಮೇಳ” ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಠವು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವ: ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠದವರೆಗೆ

ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ನಾವು ಮಠ ಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಪ್ಪಳದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕುರುಹುಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

೨.೧ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆ

ಗವಿಮಠದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು. ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೇ ಶತಮಾನ) ಎರಡು ಕಿರು ಶಾಸನಗಳು (Palkigundu and Gavimath Edicts) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಶಾಸನಗಳ ಇರುವಿಕೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ:

ಪ್ರಾಚೀನತೆ: ಸುಮಾರು ೨೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಸ್ಥಳವು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಜನನಿಬಿಡ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಹೀಗಾಗಿ ಕೊಪ್ಪಳದ ಗವಿಮಠದ ಬೆಟ್ಟವು ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು.
ನೈತಿಕ ತಳಹದಿ: ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠವು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು (ದಯೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯ) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಈ ಭೂಮಿಯ ಗುಣ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.

೨.೨ ಜೈನ ಮತ್ತು ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಗಮ

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಈ ಗುಹೆಗಳು ಜೈನ ಮುನಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈವ ಮಠಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ೧೦ನೇ ಅಥವಾ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ, ವೀರಾಶೈವ ಧರ್ಮದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವಾದಂತೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆಗಳು ಶೈವ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಅಥವಾ ಜಂಗಮರ ನೆಲೆವೀಡಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡವು. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಲ್ಲಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೨.೩ ಮಠದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಗುಹಾ ರಚನೆ

ಗವಿಮಠದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಗುಹಾ ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಠದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಭೂಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿಯಬೇಕು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು ೩ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೨ ಅಡಿ ಅಗಲ). ಭಕ್ತರು ಬಾಗಿ, ದೇಹವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶರಣಾಗತಿ ಭಾವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಮಠದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಮಾನವರು ಬಿಡಿಸಿದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು (Rock paintings) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ಈ ತಾಣದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

೩. ಗುರು ಪರಂಪರೆ: ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯೆಡೆಗೆ

ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠದ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅದರ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾದ ಗುರು ಪರಂಪರೆ. ಈ ಮಠವು “ವಿರಕ್ತ” ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಸಮಾಜದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗದೆ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಪಃಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಠದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ೧೯ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಠದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.³

ಕೋಷ್ಟಕ ೧: ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠದ ಪ್ರಮುಖ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ	ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳ ಹೆಸರು	ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆ/ಕೊಡುಗೆ
೧	ಶ್ರೀ ರುದ್ರಮುನಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರು	ಮಠದ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಕಾಶಿಯಿಂದ ಆಗಮಿಸಿ ತಪಸ್ಸುಗೈದವರು.
…	…	(ಮಧ್ಯಂತರದ ಯೋಗಿಗಳು)
೧೦	ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು	೧೧ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳ ಗುರುಗಳು, ತಪಸ್ವಿಗಳು.
೧೧	ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು	ಮಠಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣೀಭೂತರು, ಪವಾಡ ಪುರುಷರು, ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿ ಹೊಂದಿದವರು.
೧೬	ಶ್ರೀ ಮರಿಶಾಂತವೀರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು	ಎಸ್.ಜಿ.ವಿ.ವಿ. ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಭೂದಾನ.
೧೭	ಶ್ರೀ ಶಿವಶಾಂತವೀರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು	ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪನೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಒತ್ತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ	ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು	ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ, ಜಾತ್ರೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕೀಕರಣ.

೩.೧ ಆದಿ ಗುರು: ಶ್ರೀ ರುದ್ರಮುನಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರು

ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯು ಶ್ರೀ ರುದ್ರಮುನಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕಾಶಿ (ವಾರಣಾಸಿ)ಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡು, ಕೊಪ್ಪಳದ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೮೬ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಮಸ್ಕಿಯ ಹೋಳಿ ಹಂಪಯ್ಯ ಎಂಬ ಭಕ್ತನು ಇವರಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಕಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪವನ್ನು (Arch) ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಮಠಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ಬೆಂಬಲದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೩.೨ ಮಹಾನ್ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತರು: ೧೧ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು

ಮಠದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪವಾಡ ಪುರುಷರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು ೧೧ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು (ಮೂಲ ಹೆಸರು ಗೂಡುದಯ್ಯ). ಇವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಮಠವು ಇಂದು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಇವರು ಕೊಪ್ಪಳ ಸಮೀಪದ ಮಂಗಳಾಪುರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳದ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಡೇಗೌಡರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದನ ಕಾಯುವ ಕಾಯಕ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದನ ಕಾಯುವಾಗಲೂ ಅವರು ಮಾಲೆಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಾಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ದನಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಅವರ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿತ್ತು.²
ದೀಕ್ಷೆ: ೧೦ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಬಾಲಕನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ “ಗವಿಸಿದ್ದ” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.
ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮನ ಪವಾಡ: ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹ್ಯವೆಂದರೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ನಿಜಾಮನು ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ಚರ್ಮರೋಗದಿಂದ (ಕುಷ್ಠರೋಗ ಅಥವಾ ಅಲ್ಸರ್) ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದನು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಅವನು ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಮೊರೆ ಹೋದನು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ನಿಜಾಮನ ರೋಗವು ಪವಾಡಸದೃಶವಾಗಿ ಗುಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೃತಜ್ಞನಾದ ನಿಜಾಮನು ಮಠಕ್ಕೆ ೧೩೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಈ ಭೂದಾನವೇ ಮುಂದೆ ಮಠವು ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಯಿತು.
ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿ: ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾಗಲು ಸಮಾಧಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದಾಗ, ಗುರು ವಿರಹವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರು ತಾವೇ ಆ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಸ್ತರಾದರು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೧೬). ಗುರು ಶಿಷ್ಯರ ಈ ಅಪರೂಪದ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಮಠದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ.³

೩.೩ ಆಧುನಿಕ ರೂವಾರಿಗಳು

ಶ್ರೀ ಮರಿಶಾಂತವೀರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು (೧೬ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು): ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಇವರು, ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮಠದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ನಿಜಾಮರು ನೀಡಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು “ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಟ್ರಸ್ಟ್”ಗೆ (SGVV Trust) ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ತ್ಯಾಗವು ಮಠದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.
ಶ್ರೀ ಶಿವಶಾಂತವೀರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು (೧೭ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು): ಸ್ವತಃ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ಕೊಪ್ಪಳದಂತಹ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.

೩.೪ ವರ್ತಮಾನದ ಯುಗಪುರುಷರು: ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮಠವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಮೌನ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಇವರು, ಮಠದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ “ಜಲ ದೀಕ್ಷೆ” ಮತ್ತು “ಲಕ್ಷ ವೃಕ್ಷೋತ್ಸವ”ದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ.

೪. ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಹಾ ಕುಂಭಮೇಳ

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ) ನಡೆಯುವ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ಸವವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಮಾನವ ಸಾಗರದ ಸಂಗಮ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದರು ಇದನ್ನು “ದಕ್ಷಿಣದ ಕುಂಭಮೇಳ” ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ೫ ರಿಂದ ೧೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

೪.೧ ರೊಟ್ಟಿ ದಾಸೋಹ: ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅದ್ಭುತ

ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಚರ್ಚೆಯಾಗುವ ವಿಷಯವೆಂದರೆ “ರೊಟ್ಟಿ ದಾಸೋಹ”. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಗವಿಮಠವು ಇದನ್ನು ಭಕ್ತರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಜಾತ್ರೆಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುವಾಗಲೇ, ಮಠದಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಗದಗ, ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ತಾಯಂದಿರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು (ಖಡಕ್ ರೊಟ್ಟಿ) ತಯಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಗ್ರಹ: ಭಕ್ತರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು ೨೦ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೊಟ್ಟಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಶೇಂಗಾ ಹೋಳಿಗೆ, ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ರೈತರು ದಾನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಹತ್ವ: ಇದು ಮಠದ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನೂ ತಾನು ಜಾತ್ರೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಭಾಗ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು “ದಾಸೋಹ” ತತ್ವದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

೪.೨ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವ

ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫೦ ಟನ್ ತೂಕದ ಬೃಹತ್ ರಥವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತತ್ತಿ ಎಸೆಯುವ ಸೇವೆ: ರಥೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ರಥದ ಮೇಲೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಒಣ ಖರ್ಜೂರವನ್ನು (ಉತ್ತತ್ತಿ) ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಪದಗಟ್ಟಿ: ರಥವು ಮಠದಿಂದ ಹೊರಟು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ “ಪದಗಟ್ಟಿ” (ಮೂರು ಬಂಡೆಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ನಿಂತಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಚನೆ) ವರೆಗೆ ಸಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.

೪.೩ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ವೇದಿಕೆ

ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಜಾತ್ರೆಯು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ಆಚರಣೆಯಾಗದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ:

ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ: ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
ರಕ್ತದಾನ ಮತ್ತು ನೇತ್ರದಾನ: ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರಕ್ತದಾನ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನೇತ್ರದಾನದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮರಸ್ಯ: ಜಾತಿಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುವುದು (ಸಹಪಂಕ್ತಿ ಭೋಜನ) ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಇದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವದ ನೇರ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ.

೫. ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹ: ಅನ್ನ, ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ

ಲಿಂಗಾಯತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ “ದಾಸೋಹ” ಎಂದರೆ ತಾನು ಗಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದೇವರಿಗೆ (ಜಂಗಮ) ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ಗವಿಮಠವು ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಮೂರು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದನ್ನೇ “ತ್ರಿವಿಧ ದಾಸೋಹ” ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ (ಆಹಾರ): ಹಸಿವು ಮನುಷ್ಯನ ಮೊದಲ ಶತ್ರು. ಗವಿಮಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದ (ಊಟ) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಂತೂ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ದಾಸೋಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಗಾಲ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನ ಸಂಕಟವನ್ನು ನೀಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಠದ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು.³
ಅಕ್ಷರ ದಾಸೋಹ (ಶಿಕ್ಷಣ): ಬಡತನವು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಠವು ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಮಠದ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಮತ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಜ್ಞಾನ ದಾಸೋಹ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಿವು): ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವಷ್ಟೇ ಸಾಲದು, ಬದುಕಿಗೆ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮಠದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಿತ್ಯ ಪ್ರವಚನಗಳು, ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

೬. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ಎಸ್.ಜಿ.ವಿ.ವಿ. ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರ

ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ (ಈಗಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದು ಗವಿಮಠ.

೬.೧ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ (SGVV) ಟ್ರಸ್ಟ್

೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ೧೬ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಮರಿಶಾಂತವೀರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಈ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಇಂದು ಈ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಿಹಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

೬.೨ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು: ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕಾಲೇಜು, ಅಂದಿನ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ (ಕೊಪ್ಪಳ ಆಗ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಆಶಾಕಿರಣವಾಯಿತು.
ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲು ಈ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಡ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವರದಾನವಾಗಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (B.Ed/D.Ed): ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಶಾಲೆಗಳು: ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವುಳ್ಳ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.

೬.೩ ಉಚಿತ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು)

ಗವಿಮಠದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ಉಚಿತ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಠದ ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ: ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು: ಊಟ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಉಚಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಡ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿ ಇಂದು ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕೋಷ್ಟಕ ೨: ಎಸ್.ಜಿ.ವಿ.ವಿ. ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರು	ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆ
ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು	ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು; ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ.
ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು	ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ.
ಬಿ.ಇಡಿ (B.Ed) ಕಾಲೇಜು	ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ.
ಪದವಿ ಪೂರ್ವ (PU) ಕಾಲೇಜು	ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ ನಂತರದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೆರವು.
ಸ್ವತಂತ್ರ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು	ಆಧುನಿಕ ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಶಿಕ್ಷಣ.
ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದ ನಿಲಯಗಳು	ಸಾವಿರಾರು ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ.

೭. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ, ಗವಿಮಠವು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ.

೭.೧ ಲಕ್ಷ ವೃಕ್ಷೋತ್ಸವ (ಅರಣ್ಯೀಕರಣ)

ಬರಗಾಲ ಪೀಡಿತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು “ಲಕ್ಷ ವೃಕ್ಷೋತ್ಸವ” ಎಂಬ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.

ಅನುಷ್ಠಾನ: ಮಠದ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು.
ಪ್ರೇರಣೆ: “ವೃಕ್ಷೋತ್ಸವ”ವನ್ನು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜನರು ಗಿಡಗಳನ್ನು ದೇವರ ಪ್ರಸಾದದಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಾಯಿತು.

೭.೨ ಜಲ ದೀಕ್ಷೆ (ನೀರು ಸಂರಕ್ಷಣೆ)

ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮಠವು “ಜಲ ದೀಕ್ಷೆ”ಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು.

ಕೆರೆಗಳ ಹೂಳೆತ್ತುವಿಕೆ: ಮಠವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಶ್ರಮದಾನದ ಮೂಲಕ ಹಿರೇಹಳ್ಳ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆರೆಗಳ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.
ಪರಿಣಾಮ: ಇದರಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ರೈತರಿಗೆ ಇದು ಸಂಜೀವಿನಿಯಾಯಿತು.

೭.೩ ಗ್ರಾಮ ದತ್ತು ಯೋಜನೆ: ಅಡವಿಹಳ್ಳಿ ಮಾದರಿ

೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಠವು ಯಲಬುರ್ಗಾ ತಾಲೂಕಿನ “ಅಡವಿಹಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಕುಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಗ್ರಾಮದ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಠವು ಶ್ರಮಿಸಿತು:

ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ.
ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ.
ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಘಟಕ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಹೊಗೆ ರಹಿತ ಒಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎಲ್.ಪಿ.ಜಿ (LPG) ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ವಿತರಣೆ.
ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಸುಗಳ ದಾನ.ಈ ಯೋಜನೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಹೇಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

೭.೪ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸ್ಪಂದನೆ

ಕೊರೋನಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗವಿಮಠವು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು “ಕೋವಿಡ್ ಕೇರ್ ಸೆಂಟರ್”ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಊಟ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲುವ ತನ್ನ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಠವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.

೮. ಉಪಸಂಹಾರ

ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು ಮಣ್ಣಿನ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆ. ಕೊಪ್ಪಳದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಳಗಿದ ಜ್ಞಾನದ ಹಣತೆ, ಇಂದು ಅಖಂಡ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ಮಠದ ಇತಿಹಾಸವು ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ತತ್ವಗಳವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಪವಾಡಗಳು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದರೆ, ಶ್ರೀ ಮರಿಶಾಂತವೀರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳಂತಹ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಆ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. “ದಕ್ಷಿಣದ ಕುಂಭಮೇಳ”ವೆನಿಸಿದ ಜಾತ್ರೆಯ ಮೂಲಕ ಮಠವು ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಠವನ್ನು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಗವಿಮಠವು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಸುಂದರ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಠವು ಭಕ್ತರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೊಪ್ಪಳದ ಗವಿಮಠವು ಜ್ವಲಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.