ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ

೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಭಕ್ತಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಕಾಸ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ. ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಶರಣರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಆದರೆ, ೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೇ “ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ”. “ತಾರಹಾರ“, “ಕೋಲುಪದ“, “ಪಾರಿಜಾತ ಪದ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಇದೆ. “ಕೋಲುಪದ” ಎಂಬ he

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವೀರಶೈವ ಅಥವಾ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಾಹಿತ್ಯದ “ನಡುಗನ್ನಡ” ಅಥವಾ “ಉತ್ತರಾರ್ಧ” ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಚನಗಳ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಇದಾಗಿದೆ. ‘ತಾರಾ’ ಎಂದರೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ‘ಆವಳಿ’ ಎಂದರೆ ಸಾಲು ಅಥವಾ ಮಾಲೆ. ಆದುದರಿಂದ, ತಾರಾವಳಿ ಎಂದರೆ “ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾಲೆ” ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಇರುವ ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಪದ್ಯಗಳ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಇಷ್ಟಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಗುರುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಮೂಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯು ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ, ಅದರ ಸ್ವರೂಪ, ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು (ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ, ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ, ಮರಿ ರಾಚವಟ್ಟೀಶ ಇತ್ಯಾದಿ), ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರತೆಯೆಡೆಗೆ

೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಶರಣರು ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚದುರಿಹೋದರು. ನಂತರದ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಗಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೩೬) ಮತ್ತು ತದನಂತರದ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಆಳ್ವಿಕೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರು) ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.

೨.೧ ಮಠಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ

೧೫ ರಿಂದ ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಠಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಯತಿಗಳು, ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮುಂತಾದವರು ಮಠಗಳ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯಿತು:

ಬೃಹತ್ ಕಾವ್ಯಗಳು (ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು): ಚಾಮರಸನ ‘ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ’, ಭೀಮಕವಿಯ ‘ಬಸವಪುರಾಣ’ ಮುಂತಾದವು.
ಲಘು ಕೃತಿಗಳು: ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅಷ್ಟಕ, ಶತಕ, ಸ್ವರವಚನ, ದಂಡಕ ಮತ್ತು ತಾರಾವಳಿಗಳ ರಚನೆ.

ತಾರಾವಳಿಯು ಈ ‘ಲಘು ಕೃತಿ’ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಕ್ತನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಇಷ್ಟದೈವದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

೩. ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರ ಸಂಖ್ಯಾನಿಯಮ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

೩.೧ ‘೨೭’ ರ ರಹಸ್ಯ: ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಕೇತ

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ೨೭ ಪದ್ಯಗಳು (ವೃತ್ತಗಳು, ಕಂದಪದ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಷಟ್ಪದಿಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ.

ಸಂಖ್ಯೆ	ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ/ಖಗೋಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ	ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅನ್ವಯ
೨೭	ಅಶ್ವಿನಿಯಿಂದ ರೇವತಿಯವರೆಗೆ ಇರುವ ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು (Lunar Mansions).	ಕವಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯವೂ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ.
೯	ನವಗ್ರಹಗಳು ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಾದಗಳು.	ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ‘ಸಿಂಶುಮಾರನ ತಾರಾವಳಿ’ಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ೯ ಪದ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ತಾರಾವಳಿಯ ಲಘು ರೂಪವಾಗಿರಬಹುದು.

ಈ ೨೭ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಂದ್ರನ ಪಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ‘ಮನಸ್ಸು’ (ಚಂದ್ರಮಾ ಮನಸೋ ಜಾತಃ) ನ ಸಂಕೇತ. ಸಾಧಕನ ಮನಸ್ಸು ಭಕ್ತಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ೨೭ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಭಾವಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಈ ರಚನೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೩.೨ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶೈಲಿ

ವಚನಗಳು ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತಾರಾವಳಿಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ.

ವೃತ್ತಗಳು: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಣಗಳ ವೃತ್ತಗಳು.
ಕಂದ ಪದ್ಯ: ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಛಂದಸ್ಸು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ.
ಷಟ್ಪದಿ: ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಭಾಮಿನಿ, ವಾರ್ಧಕ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಡುಗಬ್ಬ: ಕೆಲವು ತಾರಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಾಗ-ತಾಳಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡುವಂತೆಯೂ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ‘ರಾಗ ಕಂನಡ ಕಾಂಬೋದಿ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸಿಂಶುಮಾರನ ತಾರಾವಳಿ).

೪. ಪ್ರಮುಖ ತಾರಾವಳಿ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ ಮತ್ತು ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರರು ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು.

೪.೧ ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೩೦)

ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನ (ಎರಡನೇ ದೇವರಾಯ) ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವನು ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಇವನು ಐಪುರದ ಪ್ರಭು ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಮ.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ: ಇವನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ‘ಶತಕ ತ್ರಯ’ಗಳಿಗೆ (ಶಿವಾಧವ ಶತಕ, ಶಿವವಲ್ಲಭ ಶತಕ, ಐಪುರೀಶ್ವರ ಶತಕ) ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರೂ, ತಾರಾವಳಿ ಪ್ರಕಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇವನ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಇವನ ಶತಕಗಳು ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.
ಶೈಲಿ: ಇವನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವನು ‘ಮಾರ್ಗ’ (ಸಂಸ್ಕೃತದ ನಿಯಮ) ಮತ್ತು ‘ದೇಸಿ’ (ಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡು) ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಸೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನು ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೧ ವಿರಕ್ತರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವೇದಾಂತದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

೪.೨ ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೦೩)

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬೃಹನ್ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರರು ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಇವರು ಸಂಚಾರಿ ಜಂಗಮರಾಗಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿ ಅರಸರಿಂದಲೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿಗಳು:

ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ತಾರಾವಳಿ: ‘ಕಟ್ಟಿಗೆ’ ಎಂದರೆ ಜಂಗಮರು ಧರಿಸುವ ದಂಡ ಅಥವಾ ಬೆತ್ತ ಎಂದರ್ಥವಿರಬಹುದು. ಅಥವಾ ‘ಕಟ್ಟು’ (ನಿಯಮ) ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಬರಬಹುದು. ಇದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
ಮನುರಾಜೇಂದ್ರನ ತಾರಾವಳಿ: ಈ ಕೃತಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ‘ಮನುರಾಜೇಂದ್ರ’ ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಅಂದಿನ ಪಾಳೆಯಗಾರ ರಾಜನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದದ್ದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ‘ರಾಜ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಬರೆದ ತಾತ್ವಿಕ ಕೃತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯತಿಧರ್ಮದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೭-೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಆಶ್ರಯದ ವಿವರಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

೪.೩ ಮರಿ ರಾಚವಟ್ಟೀಶ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೦)

ಇವನು ಬರೆದ ‘ಪ್ರಭುನಟನ ತಾರಾವಳಿ’ (ಅಥವಾ ಪ್ರಭುದೇವರ ತಾರಾವಳಿ) ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ. ಇದು ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನಾಧೀಶನಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ೨೭ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ವಿಷಯ: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ (ಕಾಮಲತೆ) ಸಂವಾದ, ಅಲ್ಲಮನ ವೈರಾಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶೃಂಗಾರ: ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಶೃಂಗಾರ’ ರಸವನ್ನು ಲೌಕಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸದೆ, ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ನಡುವಿನ ‘ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶೃಂಗಾರ’ (Spiritual Romance) ಅಥವಾ ‘ಶರಣಸತಿ-ಲಿಂಗಪತಿ’ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

೪.೪ ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸಿಂಶುಮಾರನ ತಾರಾವಳಿ: ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ೯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ‘ಸಿಂಶುಮಾರ’ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿ (Porpoise) ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು (ಸಿಂಶುಮಾರ ಚಕ್ರ) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಧ್ಯಾನದ ಒಂದು ಹಂತವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಬಹುದು.
ಜಂಗಮ ತಾರಾವಳಿ: ಕಾಶೀಖಂಡದ ಚೆನ್ನವೀರ ಕವಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦೦) ರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿ ಜಂಗಮ ತತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

೪.೫ ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಟ್ಟಿ (Table of Taravali Works)

ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಕರ್ತೃಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

ಕ್ರ.ಸಂ.	ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು	ಕವಿ / ಕರ್ತೃ (ಕಾಲ)	ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ
೧	ಪ್ರಭುನಟನ ತಾರಾವಳಿ (ಅಥವಾ ಪ್ರಭುದೇವರ ತಾರಾವಳಿ)	ಮರಿ ರಾಚವಟ್ಟೀಶ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೦)	ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ೨೭ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಕೃತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ (ಕಾಮಲತೆ) ನಡುವಿನ ಸಂವಾದ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
೨	ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ತಾರಾವಳಿ	ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೦೩)	ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿ. ಇದು ಜಂಗಮರು ಅಥವಾ ಸಾಧಕರು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳು (ಕಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
೩	ಮನುರಾಜೇಂದ್ರನ ತಾರಾವಳಿ	ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೦೩)	ಇದು ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯತಿಧರ್ಮದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೃತಿ. ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.
೪	ಜಂಗಮ ತಾರಾವಳಿ	ಕಾಶೀಖಂಡದ ಚೆನ್ನವೀರ ಕವಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦೦)	ಜಂಗಮ ತತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಕೃತಿ. ಕಾಶೀಖಂಡದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕವಿಯ ಲಘು ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ.
೫	ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮಾ ತಾರಾವಳಿ	ಗರಣಿ ಬಸವಲಿಂಗ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೪೦)	ಎಡೆಯೂರು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಯತಿಗಳ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಕೃತಿ.
೬	ಮಡಿವಾಳಯ್ಯಗಳ ತಾರಾವಳಿ	ಕರಸ್ಥಲದ ನಾಗಲಿಂಗ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೦ ನಂತರ)	ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ ಅಥವಾ ಸಮಕಾಲೀನ ಶರಣ ಮಡಿವಾಳಯ್ಯನವರನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ತುತಿಪರ ಕೃತಿ.
೭	ಸಿಂಶುಮಾರನ ತಾರಾವಳಿ	ಅಜ್ಞಾತ (ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸಿಂಶುಮಾರ ಎಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ)	ಇದರಲ್ಲಿ ೯ ಪದ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಸಿಂಶುಮಾರ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ಜಲಚರ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ) ಎಂಬ ಸಂಕೇತದ ಮೂಲಕ ಯೋಗ ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
೮	ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ತಾರಾವಳಿ	ಸುವ್ವಿಮಲ್ಲ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೦)	ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗರನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿ.

೫. ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ತಿರುಳಾದ ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿದೆ.

೫.೧ ಆರು ಹಂತಗಳ ಆರೋಹಣ

ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜೀವ (ಅಂಗ) ಮತ್ತು ಶಿವ (ಲಿಂಗ) ಒಂದಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ (ಷಟ್ಸ್ಥಲ) ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಭಕ್ತ ಸ್ಥಲ: ಭಕ್ತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ, ಶ್ರದ್ಧೆ.
ಮಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ: ದೃಢವಾದ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ವ್ರತ.
ಪ್ರಸಾದಿ ಸ್ಥಲ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ.
ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಸ್ಥಲ: ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಾಣುವ ಯೋಗದ ಸ್ಥಿತಿ.
ಶರಣ ಸ್ಥಲ: ದೇವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ (ಸತಿ-ಪತಿ ಭಾವ).
ಐಕ್ಯ ಸ್ಥಲ: ದ್ವೈತವು ಅಳಿದು ಅನ್ವೈತ (ಒಂದಾಗುವಿಕೆ) ಸಿದ್ಧಿ.

ತಾರಾವಳಿ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಆರು ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮರಿ ರಾಚವಟ್ಟೀಶನ ‘ಪ್ರಭುನಟನ ತಾರಾವಳಿ’ಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಈ ಹಂತಗಳನ್ನು ಏರಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾರಾವಳಿಯ ೨೭ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಆರು ಸ್ಥಲಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೫.೨ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವ

ವಚನಗಳಂತೆ ತಾರಾವಳಿಗಳೂ ಸಹ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ (Mysticism) ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ‘ಯೋಗ ತಾರಾವಳಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕೃತಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೂ ಇದೆ , ಆದರೆ ವೀರಶೈವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಶಿವಯೋಗದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂಗದ ಮೇಲಿರುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವನ್ನು ಕಾಣುವ ‘ದೃಷ್ಟಿಯೋಗ’ ಅಥವಾ ‘ತ್ರಾಟಕ’ ಯೋಗದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

೬. ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಶೋಧನೆ: ಮರೆತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುನರುತ್ಥಾನ

ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಇಂದು ಇಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಾ. ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣ ಅವರ ಅವಿರತ ಶ್ರಮ.

೬.೧ ಅನುಪಲಬ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶೋಧ

ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಚನಕಾರರು ಮತ್ತು ೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದಾಸರ ನಡುವಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶಿವಣ್ಣನವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬೃಹನ್ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ತಾಳೆಗರಿ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು (ಸುಮಾರು ೪,೬೦೦ ಕೃತಿಗಳು) ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ‘ಲಘು ಕೃತಿ’ಗಳ ರಾಶಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಾರಾವಳಿ, ದಂಡಕ, ಮತ್ತು ಸ್ವರವಚನಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು.

೬.೨ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಮಹತ್ವ

ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಮೋಡಿ’ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಳಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಇವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲದೆ, ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಾಷೆ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಆಡುಮಾತಿನ ಸೊಗಡನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಶಿವಣ್ಣನವರು ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಅನುಪಲಬ್ಧ ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ’ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೭. ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ವಚನ ಮತ್ತು ತಾರಾವಳಿ

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ	ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ)	ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ (೧೫-೧೮ನೇ ಶತಮಾನ)
ಕರ್ತೃಗಳು	ಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಇತ್ಯಾದಿ.	ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ, ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ, ಮರಿ ರಾಚವಟ್ಟೀಶ.
ರೂಪ	ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು, ಗದ್ಯಗಂಧಿ ಪದ್ಯ.	ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಛಂದಸ್ಸು (ವೃತ್ತ, ಕಂದ, ಷಟ್ಪದಿ), ಸಂಖ್ಯಾನಿಯಮ (೨೭).
ಉದ್ದೇಶ	ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ, ನೇರ ಅನುಭವ, ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ.	ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಸ್ತುತಿ, ಪಾರಾಯಣ, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರಕ್ಷಣೆ.
ಭಾಷೆ	ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಭಾಷೆ, ದೇಸಿ ಸೊಗಡು.	ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಿಶ್ರಿತ, ಪ್ರೌಢ ಭಾಷೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿ.
ಸಂವಹನ	ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ.	ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪೂಜೆ.

ಒಳನೋಟ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು “ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತ ಬುಗ್ಗೆ”ಯಾದರೆ, ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಸುವ “ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಲಾಶಯ”ದಂತಿದೆ. ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಆವೇಶವಿದ್ದರೆ, ತಾರಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯಿದೆ.

೮. ಉಪಸಂಹಾರ

ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ೨೭ ಪದ್ಯಗಳ ಗುಚ್ಛವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಭಕ್ತನ ಅಂತರಂಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ ಮತ್ತು ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರರಂತಹ ಕವಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಮೂಲಕ ವೀರಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟರು.

೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಉನ್ಮಾದವು ೧೫-೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶಿಸ್ತಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ತಾರಾವಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಡಾ. ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣ ಅವರಂತಹ ಸಂಶೋಧಕರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಇಂದು ಈ ಕೃತಿಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡಿದ್ದು, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ‘ನಡುಗಾಲ’ದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಇವು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರಿಗೆ ಈ ತಾರಾವಳಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಾರಿದೀಪಗಳಾಗಿವೆ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳಾಗಿವೆ).