ಬೊಲ್ಲಿ, ನಾಂದ್ಯ, ಉದ್ಧರಣೆ ವಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯಗಳು

೧. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಉಗಮ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳವಳಿಯು ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಮುಂತಾದ ಶರಣರು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ದನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸರಳ ಭಾಷೆ, ನೇರ ನಡೆ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಚನಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಶರಣರ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ—ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು “ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗ” ಅಥವಾ “ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆಯ ಯುಗ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಯತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯವರು ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಟೀಕು (ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) ಬರೆಯುವ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ, ಹೊಸ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಠೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ “ಉಪಉತ್ಪನ್ನಗಳು” (Derivatives) ಅಥವಾ “ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳು” ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂತಹ ನಾಲ್ಕು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪದ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಬೊಲ್ಲಿ (Bolli), ನಾಂದ್ಯ (Nandya), ಉದ್ಧರಣೆ ವಾಕ್ಯ (Uddharane Vakya) ಮತ್ತು ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ (Padamantragopya) ಗಳ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಾಸನಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ, ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣ, ಮತ್ತು ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

೨. ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮರುಶೋಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ

೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ವಚನ ರಚನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ‘ಅನುಭಾವ’ದಿಂದ ‘ಶಾಸ್ತ್ರ’ದ ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತು ‘ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ’ಯಿಂದ ‘ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆರಾಧನೆ’ಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಳಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು.

೨.೧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ

ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು:

ವರ್ಗ	ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು	ಉದ್ದೇಶ
ಸಂಗ್ರಹ/ಸಂಕಲನ	ಏಕೋತ್ತರ ಶತಸ್ಥಲ, ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ, ಬೊಲ್ಲಿ	ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕ್ರೂಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಧ್ಯಯನ.
ಸ್ತುತಿ/ಆರಾಧನೆ	ನಾಂದ್ಯ, ತಾರಾವಳಿ, ಸ್ವರವಚನ, ರಗಳೆ	ಪೂಜಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು, ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಮರಣೆ.
ತಾತ್ವಿಕ/ಯೋಗಿಕ	ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಚನ/ವಾಕ್ಯ, ಕರಣ ಹಸಿಗೆ	ಯೋಗ ಸಾಧನೆ, ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸ सृष्टि ರಹಸ್ಯಗಳ ಬೋಧನೆ.
ಭವಿಷ್ಯ/ಕಾಲಜ್ಞಾನ	ಕಾಲಜ್ಞಾನ ವಚನಗಳು	ಭವಿಷ್ಯದ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳು (ಬೊಲ್ಲಿ, ನಾಂದ್ಯ, ವಾಕ್ಯ, ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ) ಹೇಗೆ ಮೇಲಿನ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

೩. ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ (Bolli): ಜ್ಞಾನದ ಸಾರಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ

‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಚರ್ಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜೈನ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.

೩.೧ ಶಬ್ದನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ

ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಬೆಳ್ಳಿ’ (Silver) ಅಥವಾ ‘ಪ್ರಕಾಶ/ಬಿಳುಪು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “ಶುಭ್ರವಾದ ಜ್ಞಾನ”, “ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾರ” ಅಥವಾ “ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿಟ್ಟ ಜ್ಞಾನದ ರಾಶಿ” ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಈ ಪದವು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೇಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಲೋಹವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ರೂಢಿ ಬೆಳೆದಿರಬಹುದು.

೩.೨ ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ಯ ಉಲ್ಲೇಖ

ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ಯ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೭೩ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇದ್ದ ಬಾಲಚಂದ್ರ ಪಂಡಿತನು “ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬೊಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿಗಳು (ಅರ್ಹಂತ, ಸಿದ್ಧ, ಆಚಾರ್ಯ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯ, ಸಾಧು) ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯರು. ಇವರ ಸ್ತುತಿ ಅಥವಾ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಕೃತದ ಗಾಥಾ ಮಾದರಿಯ ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇದಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

೩.೩ ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಪ್ರಕಾರದ ಬಳಕೆ

ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ (Anthology genre) ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ “ಬೊಲ್ಲಿ ಏಕೋತ್ತರ ವಚನ”.

ಬೊಲ್ಲಿ ಏಕೋತ್ತರ ವಚನದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳು:

೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗದೇವನು ರಚಿಸಿದ “ಏಕೋತ್ತರ ಶತಸ್ಥಲ”ವು (೧೦೧ ಸ್ಥಲಗಳ ವಚನ ಸಂಕಲನ) ವೀರಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಧಿಕೃತ ಗ್ರಂಥವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಅಜ್ಞಾತ ಸಂಕಲನಕಾರನೊಬ್ಬನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರವೇ “ಬೊಲ್ಲಿ ಏಕೋತ್ತರ”.

ರಚನಾ ಕ್ರಮ: ಇದು ಮಹಾಲಿಂಗದೇವನ “ಏಕೋತ್ತರ ಶತಸ್ಥಲ”ದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ೧೦೧ ಸ್ಥಲಗಳ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ವಚನಗಳಿದ್ದರೆ, ಈ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ವಚನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Teeku): ಇಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ವಚನಗಳಿಗೆ “ಕಲ್ಲುಮಠದ ಪ್ರಭುದೇವರ ಟೀಕಿನ ವಚನ”ಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಸಂಕಲನಕಾರನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಬೃಹತ್ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೈಪಿಡಿಯ (Handbook) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದೇ ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ “ಪಾಕೆಟ್ ಆವೃತ್ತಿ”ಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ಇದಲ್ಲದೆ “ಪಂಚರತ್ನ ಬೊಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ಕೃತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕವಿಚರಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಐದು ರತ್ನಗಳಂತಹ ಮೌಲ್ಯಯುತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೃತಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ‘ಬೊಲ್ಲಿ’ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಿಷಯದ ಸಾರಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.

೪. ‘ನಾಂದ್ಯ’ (Nandya): ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಂಡಿ

‘ನಾಂದ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ನಾಂದಿ’ (ನಾಟಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಮಂಗಳಾಚರಣೆ) ಪದದ ತದ್ಭವ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇದು ನಾಟಕದ ಭಾಗವಾಗಿರದೆ, ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಅಥವಾ ಪುರಾಣಗಳ ಸ್ತುತಿ ಪದ್ಯಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಕಲನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

೪.೧ ನಾಂದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ

ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿಗಳು ತಾವು ರಚಿಸುವ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಪುರಾಣಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ) ಇಷ್ಟದೇವತಾ ಸ್ತುತಿ, ಗುರು ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕವಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸ್ತುತಿ ಭಾಗವನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿ “ನಾಂದ್ಯ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ನಾಂದ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

ಛಂದಸ್ಸು: ಬಹುತೇಕ ನಾಂದ್ಯಗಳು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ, ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ಅಥವಾ ಕಂದ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ.
ವಸ್ತು: ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ, ಗಣೇಶ, ಷಣ್ಮುಖ, ನಂದಿ, ಭೃಂಗಿ, ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಠದ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ (ಉದಾ: ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ, ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮ) ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಯೋಜನ: ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪೂಜಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮಂಗಲ ಪದ್ಯ’ಗಳಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

೪.೨ ಪ್ರಮುಖ ನಾಂದ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಒಳನೋಟಗಳು

ಸಂಶೋಧಕ ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣ ಅವರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ನಾಂದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

೧. ಚೆನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣದ ನಾಂದ್ಯ (ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಸ್ತುತಿ)

ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತನು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೮೪) ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಚೆನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣ’ದ ಪ್ರತಿ ಸಂಧಿಯ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವು ಆತನ ಇಷ್ಟದೈವನಾದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ಅಂಗಭವನತುಳಸರ್ವಾಂಗವಹ…” ಎಂಬ ಪದ್ಯ. ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ’ಯಲ್ಲಿ “ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಸ್ತುತಿ” ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣನವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೃತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಚೆನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣದ ಸ್ತುತಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಾಡಿದ “ನಾಂದ್ಯ” ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.

೨. ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪುರಾಣದ ನಾಂದ್ಯ

ವಿರಕ್ತ ತೋಂಟದಾರ್ಯ (ಸು. ೧೫೬೦) ರಚಿಸಿದ “ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪುರಾಣ”ದ ಸ್ತುತಿ ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದು. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಸ್ತೋತ್ರದ ನಾಂದ್ಯ” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದು, ಇದು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಆದಿ ಪದ್ಯ “ಶ್ರೀರಮಣ ವಿಧಿವಾಸನ…” ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

೩. ಷಣ್ಮುಖ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ನಾಂದ್ಯ

೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಕವಿ ಷಣ್ಮುಖ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು (ಅಖಂಡೇಶ್ವರ) “ನಾಂದ್ಯ” ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಮಠೀಯ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಸ್ಥಲದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಜೊತೆಗೆ ನಾಂದ್ಯವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

೪. ಇತರೆ ನಾಂದ್ಯಗಳು

ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಂದ್ಯಗಳೆಂದರೆ:

ಸೋಮನಾಥ ಪುರಾಣದ ನಾಂದ್ಯ
ಶಿವಲಿಂಗ ನಾಂದ್ಯ
ದೇವೀ ನಾಂದ್ಯ
ಭಾವಚಿಂತಾರತ್ನದ ನಾಂದ್ಯ.

ಈ ನಾಂದ್ಯಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇಡೀ ಪುರಾಣವನ್ನು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ಸಾರರೂಪಿಯಾದ ಸ್ತುತಿ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

೫. ‘ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ’ (Padamantragopya): ಯೋಗ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶರೀರ ಮೀಮಾಂಸೆ

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢ, ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಕ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಕಾರವೇ “ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ”. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಇದು ಮಂತ್ರಗಳ ಅಥವಾ ಗುಪ್ತ ವಿದ್ಯೆಗಳ (Gopya) ಪದರೂಪದ (Verse/Song) ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಕ್ತರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.

೫.೧ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ

ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಕಾರರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು. ಇವರು “ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ” ಮತ್ತು “ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ” ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ: ಇದು ಗದ್ಯ ಅಥವಾ ವಚನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯ: ಇದು ಹಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪದ್ಯ (ಪದ) ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ೨೭ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, “ಕೂಡಲಚೆನ್ನಸಂಗ” ಎಂಬ ಅಂಕಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

೫.೨ ವಸ್ತುವಿಷಯ: ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ

ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ “ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ” (Union of Linga and Anga) ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಷಯಗಳು ಆಧುನಿಕ ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮ್ಮಿಳನದಂತಿವೆ :

ಪಿಂಡಾಂಡ-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪರಶಿವನಿಂದ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಶರೀರವು (ಪಿಂಡಾಂಡ) ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. “ಪರಶಿವಲಿಂಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಅನ್ಯವಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವವನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಶರೀರ ರಚನಾ ವಿಜ್ಞಾನ (Anatomy): ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ಶರೀರವನ್ನು ‘ಅನ್ನಮಯಕೋಶ’ ಎಂದು ಕರೆದು, ಅದು ಸಪ್ತಧಾತುಗಳಿಂದ (ರಸ, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮೇದ, ಅಸ್ಥಿ, ಮಜ್ಜ, ಶುಕ್ರ) ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವು ರಸವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೀರ್ಯ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳಲು ೨೧ ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ವಿವರಣೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಗಳು: ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳಾದ ಜಾಗ್ರ (ಎಚ್ಚರ), ಸ್ವಪ್ನ (ಕನಸು) ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ (ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ) ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ‘ತುರಿಯಾ’ ಅವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಪಂಚಕೋಶ ತತ್ವ: ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ, ಮನೋಮಯ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಆತ್ಮನು ಹೇಗೆ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

೫.೩ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶೈಲಿ: ಬೆಡಗಿನ ಭಾಷೆ

ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯದ ಭಾಷೆಯು “ಬೆಡಗಿನ” (Mystic/Twilit language) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅರ್ಥವಿದ್ದರೆ, ಒಳನೋಟಕ್ಕೆ ಗಹನವಾದ ಯೋಗಿಕ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, “ಸೊಡರಿಲ್ಲದ ಬೆಳಗು ಕುಡಿವರಿದ ಪ್ರಭೆಯೊಳಗೆ…” ಎಂಬ ಸಾಲು ಬಾಹ್ಯ ದೀಪವಿಲ್ಲದೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯ ಧರ್ಮೀಯರ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅನರ್ಹರ ಕೈಗೆ ಈ ವಿದ್ಯೆ ಸಿಗಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶರಣರು ಇಂತಹ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯನ್ನು (Code language) ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

೬. ಉದ್ಧರಣೆ ವಾಕ್ಯ (Uddharane Vakya) ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ

“ಉದ್ಧರಣೆ” (Citation) ಮತ್ತು “ವಾಕ್ಯ” (Prose sentence/Aphorism) ಎಂಬುವು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.

೬.೧ ವಚನಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ (Canonical Status)

೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, “ವೇದ” ಅಥವಾ “ಉಪನಿಷತ್”ಗಳಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳ (Scriptures) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದವು. ವೀರಶೈವ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕರು ತಮ್ಮ ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಾಗ, “ಶರಣರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ವಚನಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ “ಉದ್ಧರಿಸಲು” (Quote) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ “ಉದ್ಧರಣೆ ವಾಕ್ಯ”ಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

೬.೨ ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಧರಣೆ

“ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ” ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗುಬ್ಬಿ ಮಲ್ಲಣಾರ್ಯ, ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣ ಮುಂತಾದ ಸಂಪಾದಕರು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಇತರ ಶರಣರ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಾಗ, ನೂರಾರು ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ “ಉದ್ಧರಣೆ” ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಚನಗಳು ಕಥೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

೬.೩ ವಾಕ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ (Prose Literature)

ವಚನಗಳು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ, “ವಾಕ್ಯ”ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗದ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರಧಾನ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಚನ / ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಾಕ್ಯ: ಪ್ರಭುದೇವರು (ಅಲ್ಲಮ) ರಚಿಸಿದ “ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಚನ”ವು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೀರ್ಘ ಗದ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು “ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಾಕ್ಯ” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಟೀಕಿನ ವಾಕ್ಯ: ವಚನಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು (ಟೀಕು) ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ವಾಕ್ಯ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಟೀಕುಗಳು.

೭. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತರ ಪೂರಕ ಪ್ರಕಾರಗಳು

ಮೇಲ್ಕಂಡ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕ.

೭.೧ ಸ್ವರವಚನ (Swaravachana)

ವಚನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಹಾಡುವ ಪ್ರಕಾರವೇ ಸ್ವರವಚನ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವಿ, ಅನುಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ಚರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹರಿದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವೀರಶೈವ ಕವಿಗಳಾದ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ, ಸರ್ಪಭೂಷಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಬಾಲಲೀಲಾ ಮಹಾಂತ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. “ಆಡನೆ ರುದ್ರನಾಡನೆ…” ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರವಚನವಾಗಿದೆ.

೭.೨ ತಾರಾವಳಿ (Taravali)

‘ತಾರಾವಳಿ’ ಎಂದರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಾಲು. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೭ ಪದ್ಯಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) ಒಂದು ಕಿರು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ವೀರಶೈವ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದೈವ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘ತಾರಾವಳಿ’ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗರಣಿಯ ಬಸವಲಿಂಗನು ರಚಿಸಿದ “ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪವಾಡದ ತಾರಾವಳಿ” ಮತ್ತು ರವಿಪತಿ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನ “ಅಂಬಿಕಾ ತಾರಾವಳಿ”.

೮. ಉಪಸಂಹಾರ

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಹರಿಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಬೊಲ್ಲಿಯಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಟುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.
ನಾಂದ್ಯಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಣೆಯಾಗಿಸಿದವು.
ಪದಮಂತ್ರಗೋಪ್ಯಗಳು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ ಗಹನವಾದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅರ್ಹ ಸಾಧಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದವು.
ಉದ್ಧರಣೆ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಚನಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.

ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕುತೂಹಲವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೌದ್ಧಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೀಲಿಕೈ ಆಗಿದೆ.