ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಬೃಹನ್ಮಠ:
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಶೂನ್ಯ ಪೀಠದ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಾರಾಂಶ (Executive Summary)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಬೃಹನ್ಮಠವು (ಮುರುಘಾ ಮಠ) ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಮಠವು, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಬಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ‘ಶೂನ್ಯ ಪೀಠ’ದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಕೇವಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳಂತಹ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವವರೆಗೆ ಮಠದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವರದಿಯು ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಗುರು ಪರಂಪರೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಠವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
೧. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ಪೀಠದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ (Historical Genesis and Concept of Shoonya Peetha)
೧.೧ ಶೂನ್ಯ ಪೀಠದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟು
ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ‘ಶೂನ್ಯ ಪೀಠ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪೀಠವೇ ‘ಶೂನ್ಯ ಪೀಠ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಶೂನ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಬರಿದು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ, ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಅತೀಂದ್ರಿಯವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುರುಘಾ ಮಠವು ಇದೇ ಶೂನ್ಯ ಪೀಠದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಪೀಠವು ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ತತ್ತ್ವಗಳಾದ ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹಗಳನ್ನು ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅರಿವಿಗೆ (Knowledge) ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು ಈ ಪೀಠದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ನಂತರ ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ, ತೋಂಟದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗ ಯತಿ ಮುಂತಾದ ಮಹಾನ್ ಶರಣರು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.
೧.೨ ಚರ ಪಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಪರಂಪರೆ
ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಪೀಠವು ಒಂದೇ ಕಡೆ ನೆಲೆನಿಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ‘ಚರ ಪಟ್ಟದ’ (Mobile Throne) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಚಾರಿ ಯತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದರು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರು, ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಾಠಾ ಚhatraಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಂತಹ ವಿವಿಧ ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಇದು ಮಠದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮೀರಿದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
೧.೩ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಪೀಠದ ಸ್ಥಾಪನೆ (೧೭ನೇ ಶತಮಾನ)
ಮುರುಘಾ ಮಠವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ. ಈ ಘಟನೆಯು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೆಗಾರರ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆಗಿನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು (ಮೊದಲನೆಯವರು) ತಮ್ಮ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಬರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಃಶಕ್ತಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಬರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಮಠಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು:
- ಮೇಲ್ಮಠ: ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ (ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಠ.
- ಕೆಳಮಠ: ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಠ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೃಹನ್ಮಠವಿರುವ ಸ್ಥಳ).
ಹೀಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ‘ಚರ’ವಾಗಿದ್ದ (ಸಂಚಾರಿ) ಶೂನ್ಯ ಪೀಠವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಥಿರ’ವಾಯಿತು. ೧೭೦೩ರ ಜುಲೈ ೫ರಂದು ಮುರಿಗೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರ ಶ್ರದ್ಧಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿರುವು ಮಠವನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.
೨. ಗುರು ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಜಾಲ (Guru Parampara and Network of Monasteries)
೨.೧ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಗುರು ಪರಂಪರೆ
ಮುರುಘಾ ಮಠವು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಮತ್ತು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾದ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಯು ಮಠದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕೋಷ್ಟಕ ೨.೧: ಪ್ರಮುಖ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲಘಟ್ಟ 3
| ಕ್ರ.ಸಂ | ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳ ಹೆಸರು | ಕಾಲಘಟ್ಟ (ಅಂದಾಜು) | ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು |
| ೧ | ಶ್ರೀ ಮುರುಘಾ ಶಾಂತವೀರೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ | ೧೬೪೦–೧೭೦೩ | ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಠ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಶೂನ್ಯ ಪೀಠದ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ. |
| ೨ | ಶ್ರೀ ಇಮ್ಮಡಿ ಮುರುಘಾ ಗುರುಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ | ೧೭೦೩–೧೭೨೯ | ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರು, ರಾಜಗುರುಗಳಾಗಿ ಗೌರವ. |
| ೩ | ಶ್ರೀ ಸ್ವಾದಿ ಚೆನ್ನಬಸವ ಸ್ವಾಮೀಜಿ | ೧೭೨೯–೧೭೩೦ | ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ. |
| ೬ | ಶ್ರೀ ಮೂರುಸಾವಿರದ ಸಣ್ಣಗುರುಪಾದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ | ೧೭೬೦–೧೭೭೯ | ಶಾಖಾ ಮಠಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ. |
| ೧೯ | ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ | ೧೯೬೪–೧೯೯೪ | ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹರಿಕಾರರು. |
| ೨೦ | ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘಾ ಶರಣರು | ೧೯೯೧–ಪ್ರಸ್ತುತ | ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳು, ಬಸವ ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಚಾರ. |
೨.೨ ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಬೃಹತ್ ಜಾಲ
ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ವಿರಕ್ತ ಮಠ’ಗಳ ಜಾಲ. ಮಠ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಶಾಖಾ ಮಠಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ (Edgar Thurston) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ತನ್ನ “Tribes and Castes of South India” ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, “ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿರಕ್ತ ಮಠವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮುರುಘಾ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಮುರುಘಾ ಮಠವು ಎಲ್ಲಾ ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ” ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೆಳದಿ, ಕೊಡಗು, ಸ್ವಾದಿ, ಹರಪನಹಳ್ಳಿ, ಮೈಸೂರು, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜರು ಈ ಶಾಖಾ ಮಠಗಳಿಗೆ ಭೂದಾನ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
೩. ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬುನಾದಿ: ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಠದ ನಿಲುವು (Philosophical Foundations)
೩.೧ ಬಸವ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ
ಮುರುಘಾ ಮಠವು ವೈದಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಬಸವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು (Basava Philosophy) ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
- ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ವಿರೋಧ: ಮನುಷ್ಯ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದಿಂದ ಮೇಲೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಮಠವು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರಂತೆ, ಮಠವು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
- ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ: ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು. ಮಠದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
- ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ: ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾವರ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮಠವು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ದಾಸೋಹ: ಸಮಾಜದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದು. ಮಠದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಿತ್ಯ ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ದಾಸೋಹಗಳು ಈ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.
೩.೨ ‘ಜಗದ್ಗುರು’ವಿನಿಂದ ‘ಶರಣ’ನ ಕಡೆಗೆ
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘಾ ಶರಣರು ಪೀಠಾರೋಹಣ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ಜಗದ್ಗುರು’ (ಜಗತ್ತಿನ ಗುರು) ಎಂಬ ಬಿರುದಿನ ಬದಲಿಗೆ ‘ಶರಣ’ (ದೇವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಶರಣಾದವನು) ಎಂಬ ಸರಳ ಮತ್ತು ವಿನಮ್ರ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಡ್ಡಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವದಂತಹ ವೈಭವದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಸರಳ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಮಠವನ್ನು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.
೪. ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠ: ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ (SJM Vidyapeetha: The Educational Revolution)
೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ‘ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠ’ವು (Sri Jagadguru Murugharajendra Vidyapeetha) ಇಂದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಭೂಪಟವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ. ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ಶಿಶುವಿಹಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
೪.೧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ
ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ.
- ಬಸವೇಶ್ವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ (Basaveshwara Medical College & Hospital – BMCH): ೨೦೦೧-೦೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಕಾಲೇಜು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ (RGUHS) ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
- ಸೌಲಭ್ಯಗಳು: ೫೦೦ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಡ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಅಥವಾ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ ವಾರ್ಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
- ವಿಶೇಷತೆಗಳು: ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ‘ಬಸವೇಶ್ವರ ಪುನರ್ಜ್ಯೋತಿ ನೇತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್’ (Eye Bank), ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಕ್ತನಿಧಿ, ಮತ್ತು ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (Anatomy Museum) ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
- ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ದಂತ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (SJM Dental College & Hospital): ೧೯೮೫-೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಕಾಲೇಜು, ಈ ಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಂತ ತಪಾಸಣಾ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
- ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ಫಾರ್ಮಸಿ ಕಾಲೇಜು (SJM College of Pharmacy): ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಕಾಲೇಜು ಡಿ.ಫಾರ್ಮ್, ಬಿ.ಫಾರ್ಮ್, ಎಂ.ಫಾರ್ಮ್, ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮ್.ಡಿ (Pharm.D) ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.
- ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ನರ್ಸಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್: ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಿ.ಎನ್.ಎಂ ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನುರಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ.
೪.೨ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ (Engineering and Technical Education)
- ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (SJM Institute of Technology – SJMIT): ೧೯೮೦-೮೧ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-೪ರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ೩೫ ಎಕರೆ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಕಾಲೇಜು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ (VTU) ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
- ಕೋರ್ಸ್ಗಳು: ಸಿವಿಲ್, ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು STEP (Science and Technological Entrepreneurship Park) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು: ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ವಿದ್ಯಾಪೀಠವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಮತ್ತು ಬೀರೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಯಾಂತ್ರಿಕ, ಸಿವಿಲ್, ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಕೋಷ್ಟಕ ೪.೧: ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
| ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರು | ಸ್ಥಾಪನೆ | ಪ್ರಮುಖ ಕೋರ್ಸ್ಗಳು | ವಿಶೇಷತೆ |
| ಬಸವೇಶ್ವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು | ೨೦೦೧ | MBBS, MD, MS | ೫೦೦ ಹಾಸಿಗೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ |
| ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ಡೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜು | ೧೯೮೫ | BDS, MDS | ಸಮುದಾಯ ದಂತ ಸೇವೆ |
| ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ | ೧೯೮೦ | BE, M.Tech, Ph.D | STEP, ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ |
| ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ಫಾರ್ಮಸಿ ಕಾಲೇಜು | ೧೯೮೪ | B.Pharm, Pharm.D | ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ |
| ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ | ೧೯೬೫ | ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ | ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಬೀರೂರು ಶಾಖೆಗಳು |
೫. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳು (Social Reforms and Contributions)
ಮುರುಘಾ ಮಠದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಕೇವಲ ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ.
೫.೧ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಸವಣ್ಣ (Mane Manege Basavanna)
ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘಾ ಶರಣರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ‘ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಸವಣ್ಣ’ ಅಭಿಯಾನವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನವಾಗಿದೆ. ಮಠದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಜಾತಿ, ಮತ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಬದುಕಿನ ದಾರಿದೀಪವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.
೫.೨ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಗಳು
ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುರುಘಾ ಮಠವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ.
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನ್ನಣೆ: ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ಮಠವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಶರಣರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಸರಳ ವಿವಾಹಗಳು: ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರದ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮಠವು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ, ವಚನಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೫.೩ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಮಠವು ‘ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ’ವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೬. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು (Infrastructure and Cultural Centers)
೬.೧ ಅನುಭವ ಮಂಟಪ
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕಾವಾಡಿಗರಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಠವು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ವು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪದಂತಿದೆ.
- ವಿಶೇಷತೆ: ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ‘ದಾಸೋಹ ಭವನ’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದ (ಊಟ) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.
೬.೨ ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು
‘ದಾಸೋಹ’ ತತ್ತ್ವವು ಮಠದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಮಠಕ್ಕೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಠವು ಉಚಿತ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು (Free Hostels) ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿವಾದಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನ, ಈ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಅನಾಥ ಮತ್ತು ಬಡ ಮಕ್ಕಳು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಈ ‘ವಿದ್ಯಾ ದಾಸೋಹ’ವು ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸಿದೆ.
೮. ನಿರ್ಣಯ (Conclusion)
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಬೃಹನ್ಮಠವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಳೆಗಾರರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಈ ಮಠ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎಸ್.ಜೆ.ಎಂ. ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದ ಕೀರ್ತಿ ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಠವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು. ಈ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಮಠವು ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳಾದ ಸತ್ಯ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಹಾದಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದೇ ಎಂಬುದು ಕಾಲ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಮಠವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ‘ಶೂನ್ಯ ಪೀಠ’ದ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಚಿರಕಾಲ ಉಳಿಯುವಂತಹುದು.