ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ

೧. ಪೀಠಿಕೆ: ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅನನ್ಯತೆ

ಸಿದ್ಧರಾಮರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ಯನ್ನು ನೋಡಿ

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾಲಘಟ್ಟವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುಜ್ಜಿವನದ ಸುವರ್ಣಯುಗವಾಗಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ‘ಭಕ್ತಿ ಭಂಡಾರ’ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ‘ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ’ಯ ನಡುವೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ‘ಕರ್ಮಯೋಗಿ’ಯಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ‘ಶಿವಯೋಗಿ’ಯಾಗಿ ಬೆಳಗಿದ ಮಹಾನ್ ಚೇತನವೇ ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ (ಇಂದಿನ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ) ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು.

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ಬದುಕು ಇತರ ಶರಣರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ಮಯೋಗಿ’ಯಾಗಿ ಜನೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ (ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ) ತೊಡಗಿ, ನಂತರ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ‘ಜ್ಞಾನಯೋಗಿ’ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಇವರ ಪಯಣವು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಿದೆ.

೨. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಜನ್ಮಸ್ಥಳ: ಸೊನ್ನಲಿಗೆ (ಇಂದಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ). ಇದು ಅಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಗಮ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು.
ತಂದೆ-ತಾಯಿ: ಮುದ್ದುಗೌಡ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಲದೇವಿ (ಸುಗ್ಗವ್ವ).
ಸಮುದಾಯ: ಇವರು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ‘ಕುಡು-ಒಕ್ಕಲಿಗ’ ಅಥವಾ ‘ಭೋವಿ’ (ವಡ್ಡರ) ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೇ ಮುಂದೆ ಅವರು ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.
ಬಾಲ್ಯದ ಭಕ್ತಿ: ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಪರಮ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ದೈವಿಕ ಆದೇಶ: ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಜಂಗಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು “ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯನ್ನೇ ‘ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ’ಯನ್ನಾಗಿ (ಎರಡನೇ ಶ್ರೀಶೈಲವನ್ನಾಗಿ) ಮಾಡು” ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಶಿವನು ಅವರಿಗೆ ‘ಯೋಗದಂಡ’ ಮತ್ತು ‘ವಜ್ರಕುಂಡಲ’ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯೂ ಇದೆ.

೩. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರಿವರ್ತನೆ: ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನಯೋಗಕ್ಕೆ

ಹಂತ ೧: ಕರ್ಮಯೋಗ (ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳು)

ಶಿವನ ಆದೇಶದಂತೆ, ಸಿದ್ದರಾಮರು ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯನ್ನು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.

ಜನರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಯೊಂದನ್ನು (ಇಂದಿನ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಕೆರೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
‘ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ’ ಕಾರ್ಯಗಳೇ (ಕೆರೆ, ಬಾವಿ, ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ) ಪುಣ್ಯದ ದಾರಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.
ತಮ್ಮ ಯೋಗಬಲ ಮತ್ತು ಜನಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇದೇ ಅವರ ‘ಕಾಯಕ’ ತತ್ವವಾಗಿತ್ತು.

ಹಂತ ೨: ಜ್ಞಾನಯೋಗ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನೊಡನೆ ಸಂವಾದ)

ಸಿದ್ಧರಾಮರು ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.

ಅಲ್ಲಮನ ನಿಲುವು: “ಗುಡಿಯ ನೋಡಿ ಲಿಂಗವ ಕಾಣಿರಲ್ಲ” ಮತ್ತು “ಕಲ್ಲ ಕಡೆದು ಗುಡಿಯ ಕಟ್ಟುವರೆಲ್ಲರೂ ಕಳ್ಳರಯ್ಯಾ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕೆರೆ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ, ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಹೇಳಿದರು.
ಪರಿವರ್ತನೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ಹಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣನ್ನು (ಯೋಗಾಗ್ನಿ) ತೆರೆದು ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಸುಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲನಾದ ಅಲ್ಲಮನ ಮೇಲೆ ಅದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಶರಣಾಗಿ, ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ ‘ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷೆ’ ಪಡೆದರು.

೪. ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ೬೮ ಲಿಂಗಗಳ (ಮತ್ತು ೭೭ ಸ್ಥಾನಗಳ) ಇತಿಹಾಸ

ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯನ್ನು ‘ಅಭಿನವ ಶ್ರೀಶೈಲ’ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ದರಾಮರು ಪಂಚಕ್ರೋಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೬೮ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ೮ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ೮ ಗಣಪತಿಗಳನ್ನು (ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕರು) ಮತ್ತು ೧ ತಮ್ಮ ಸಂಜೀವನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ೭೭ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ೬೮ ಲಿಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ:

ವರ್ಗ	ಲಿಂಗಗಳ ವಿವರ
ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ (ಕೆರೆ ಆವರಣ)	೧. ಶ್ರೀ ಅಮೃತ ಲಿಂಗ (ಪ್ರಥಮ, ಗಡ್ಡೆಯಾತ್ರೆಯ ಕೇಂದ್ರ) ೨. ಶ್ರೀ ಪಾಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩. ಶ್ರೀ ಪೋಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೪. ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಕೂಡಲಸಂಗಮದ ಸಂಕೇತ) ೫. ಶ್ರೀ ಪರಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬. ಶ್ರೀ ಯೋಗಿನಾಥ ಲಿಂಗ (ಯೋಗದ ಸಂಕೇತ) ೭. ಶ್ರೀ ವಜ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೮. ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೯. ಶ್ರೀ ಆಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೦. ಶ್ರೀ ಮಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೧. ಶ್ರೀ ಅಕ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೨. ಶ್ರೀ ಉಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಸಮ್ಮತಿ ಕಟ್ಟೆ – ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ)
ಮಹಾದ್ವಾರದ ಬಳಿ	೧೩. ಶ್ರೀ ಶಿಖೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೪. ಶ್ರೀ ಆದಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೫. ಶ್ರೀ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೧೬. ಶ್ರೀ ಆಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು	೧೭. ಶ್ರೀ ತೈಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ನಾರ್ಥ್ ಕೋಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್) ೧೮. ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಡಫ್ರಿನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ೧೯. ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ರೈಲ್ವೆ ಲೈನ್ಸ್) ೨೦. ಶ್ರೀ ಕೋಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಹೆಡ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್) ೨೧. ಶ್ರೀ ಅಡ್ಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಷನ್) ೨೨. ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ಗಿರಣಿ/ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ	೨೩. ಶ್ರೀ ಆನಂದೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಜೂನಿ ಮಿಲ್) ೨೪. ಶ್ರೀ ಹವಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಮುರಾರ್ಜಿ ಪೇಟೆ) ೨೫. ಶ್ರೀ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೨೬. ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೨೭. ಶ್ರೀ ರಾಮಭದ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೨೮. ಶ್ರೀ ಹೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಅಗ್ನಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ)
ಪೇಟೆಗಳು & ಬಡಾವಣೆಗಳು	೨೯. ಶ್ರೀ ಜಾಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೦. ಶ್ರೀ ಅನಂತನಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೧. ಶ್ರೀ ಪಶುಪತಿ ಲಿಂಗ ೩೨. ಶ್ರೀ ಷಟ್ಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೩. ಶ್ರೀ ಯಲ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೪. ಶ್ರೀ ಜಂಬುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಬಾಳ್ವೆಸ್ – ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜಲಲಿಂಗ) ೩೫. ಶ್ರೀ ಜಬ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೬. ಶ್ರೀ ಜಗದೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೭. ಶ್ರೀ ಬಂದೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಮಂಗಳವಾರ ಪೇಟೆ) ೩೮. ಶ್ರೀ ಭದ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೩೯. ಶ್ರೀ ಶೇಳಗಿ ಗಣೇಶ ಲಿಂಗ ೪೦. ಶ್ರೀ ಕಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ಶುಕ್ರವಾರ ಪೇಟೆ & ಮಠಗಳು	೪೧. ಶ್ರೀ ಶಂಖೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ವರದ್ ಮಠದ ಎದುರು) ೪೨. ಶ್ರೀ ಪಂಚಮುಖಿ ಲಿಂಗ (ಶಿವನ ಐದು ಮುಖಗಳ ಸಂಕೇತ) ೪೩. ಶ್ರೀ ಅಮೋಘೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೪೪. ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೪೫. ಶ್ರೀ ಅಹಿಮುಖಿ ಲಿಂಗ ೪೬. ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದೇಶ್ವರ ೪೭. ಶ್ರೀ ಅಚಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೪೮. ಶ್ರೀ ಚಿನ್ಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೪೯. ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ
ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಗಗಳು	೫೦. ಶ್ರೀ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಪಂಚಕಟ್ಟೆ) ೫೧. ಶ್ರೀ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಬಂಗಲೆ) ೫೨. ಶ್ರೀ ನವನೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಗುರುಭೇಟ್ – ಶಿವನು ಜಂಗಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸ್ಥಳ) ೫೩. ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧವಂತಿ ಲಿಂಗ (ಹೋಮಕಟ್ಟೆ) ೫೪. ಶ್ರೀ ಜ್ಯೋತಿಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೫೫. ಶ್ರೀ ಅಕ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಪಾರ್ಕ್ ಮೈದಾನ) ೫೬. ಶ್ರೀ ಗೋಮುಖಿ ಲಿಂಗ ೫೭. ಶ್ರೀ ಬಾಲಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಬನ್ನಿ ಮರ) ೫೮. ಶ್ರೀ ವಜ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (೨) ೫೯. ಶ್ರೀ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (೨) ೬೦. ಶ್ರೀ ಬಾಲಯೋಗೀಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬೧. ಶ್ರೀ ಶಮೀಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬೨. ಶ್ರೀ ಖಾಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬೩. ಶ್ರೀ ಮೋಳಿಗೆಶ್ವರ ಲಿಂಗ (ಶರಣ ಮೋಳಿಗೆ ಮಾರಯ್ಯನವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ) ೬೪. ಶ್ರೀ ಕುಠಾರಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬೫. ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಲಿಂಗ (ಇಷ್ಟದೈವ) ೬೬. ಶ್ರೀ ಅಪ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ೬೭. ಶ್ರೀ ಆನಂದೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ (೨) ೬೮. ಶ್ರೀ ಉಮಾಕ್ಷೇತ್ರೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ

೫. ಕರ್ನಾಟಕದ ೭೭ ಗದ್ದುಗೆಗಳ ಪರಂಪರೆ (ವಿಜಯನಗರದ ನಂಟು)

ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ೬೮ ಲಿಂಗಗಳಿದ್ದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಸಂಚರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ೭೭ ಗದ್ದುಗೆಗಳು (ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಇವೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ೭೭ ಪಾಳೆಯಗಾರರ (Chieftains) ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಈ ಗದ್ದುಗೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾದವಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಗದ್ದುಗೆಗಳ ವಿವರ (Clusters):

೧. ತುಮಕೂರು ಭಾಗ (ಗೋಡೆಕೆರೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್)

ಗೋಡೆಕೆರೆ (೭೭ನೆಯ ಗದ್ದುಗೆ): ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ‘ಹಸಿ ಗೋಡೆ’ಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದ ಪವಾಡ ನಡೆದಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಚಾರದ ಅಂತಿಮ (೭೭ನೇ) ಗದ್ದುಗೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ‘ಹಸಿ ಪ್ರಸಾದ’ (ಬೇಯಿಸದ ಆಹಾರ) ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೫ ಭೂಗತ ಗದ್ದುಗೆಗಳಿವೆ.
ಯಳನಾಡು: ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮರನ್ನು ‘ರಾಜಯೋಗಿ’ ಎಂದು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನೊಣವಿನಕೆರೆ: ಇಲ್ಲಿ ಕಾಡಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಠವಿದ್ದು, ಸಿದ್ದರಾಮರ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಟಿದೆ.

೨. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಭಾಗ (ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕ್ಲಸ್ಟರ್)

ಸೊಲ್ಲಾಪುರ (ಅಜ್ಜಂಪುರ): ಅಜ್ಜಂಪುರದಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ‘ದಕ್ಷಿಣದ ಸೊಲ್ಲಾಪುರ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರನ್ನು ‘ಮಳೆ ದೇವರು’ (Rain God) ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿವನಿ & ಬೂಕಂಬುಧಿ: ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಿಡ್ಲಿಗೇಶ್ವರ’ (ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ) ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ರೇವಣಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ದೇವಾಲಯವೂ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

೩. ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು

ಜಿದಗಾ ಮಠ (ಕಲಬುರಗಿ): ಇಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ತೃ ಗದ್ದುಗೆ’ ಇದ್ದು, ಇದು ಮಠ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಹಾಲಕನಹಾಳು (ದಾವಣಗೆರೆ): ಬಸವೇಶ್ವರ-ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ಜೋಡಿ ಗದ್ದುಗೆ.
ಬೇವುರು (ರಾಮನಗರ): ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ.

೬. ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೊಡುಗೆ

ಸಿದ್ದರಾಮರು ಕೇವಲ ಪವಾಡ ಪುರುಷರಲ್ಲ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತಿಗಳು.

ವಚನಗಳು: ಸುಮಾರು ೧,೩೭೯ ವಚನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅಂಕಿತ ನಾಮ: “ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ”. ಇವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕಳಕಳಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
- ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ತನ್ನ ಬಲ್ಲಿಗೆ ತಾನೇ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಕಿಚ್ಚು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಸುಡುವುದಲ್ಲದೆ ನೆರೆಮನೆಯ ಸುಡದು…”
ಸಿದ್ದರಾಮ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ: ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾಕವಿ ರಾಘವಾಂಕನು ಇವರ ಬದುಕನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯವಿದು.

೭. ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಗಡ್ಡೆಯಾತ್ರೆ (Gadda Yatra)

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ‘ಗಡ್ಡೆಯಾತ್ರೆ’ (ಗಡ್ಡಾ ಜಾತ್ರೆ) ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು.

ಕುಂಬಾರ ಕನ್ಯೆಯ ಕಥೆ: ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಕನ್ಯೆಯೊಬ್ಬಳು ಸಿದ್ದರಾಮರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಿದ್ದರಾಮರು ತಮ್ಮ **’ಯೋಗದಂಡ’**ವನ್ನು ನೀಡಿ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಸೂಚಿಸಿದರು.
ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿವಾಹ (ಅಕ್ಷತಾ ಸೋಹಳ): ಇದರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಯೋಗದಂಡ ಮತ್ತು ನಂದಿಕೋಲುಗಳ (ಕುಂಬಾರ ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರತೀಕ) ನಡುವೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿವಾಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಎಣ್ಣಿಮಜ್ಜನ (Yannimajjan): ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುನ್ನ ೬೮ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೋಮ: ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೋಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಮೂಲಕ (ಸತಿ/ಕಾಮ ದಹನ) ಜಾತ್ರೆ ಸಂಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

೮. ಉಪಸಂಹಾರ

ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು ಕೇವಲ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದವರಲ್ಲ. ‘ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವ’ ಕಾಯಕದ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ಪಯಣ, ‘ಅರಿವಿನ ಕೆರೆ’ಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಒಂದೆಡೆ ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ೬೮ ಲಿಂಗಗಳು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ೭೭ ಗದ್ದುಗೆಗಳು – ಹೀಗೆ ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವರು ‘ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’ನಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.